Nhà kinh tế học thẻ bài của Texas State: người ta vẫn trả quá giá, kể cả khi được đưa sẵn phép tính

Thẻ Pokémon, thẻ One Piece, thẻ bóng rổ — thị trường thẻ bài sưu tầm đang sôi ở Mỹ, và ở Việt Nam cũng không kém. TS. Jesse Backstrom, trợ lý giáo sư kinh tế ứng dụng ở Texas State, nghiên cứu chính thị trường này. Ông gọi phòng nghiên cứu của mình là Cardonomics Lab.

Cardonomics Lab dùng thị trường thẻ bài và đồ sưu tầm làm phòng thí nghiệm ngoài đời thực để nghiên cứu hành vi kinh tế: con người phản ứng ra sao trước động lực, thông tin, rủi ro và sự bất định — kể cả qua thí nghiệm thực địa ngay tại các hội chợ thẻ và trên các sàn mua bán trực tuyến.

Thí nghiệm: trả giá cho một gói thẻ dễ định giá

Đây là phần thú vị nhất của bài, và là lý do một người học kinh tế nên đọc.

Nhóm của ông tổ chức hàng trăm phiên đấu giá tại khoảng 20 hội chợ thẻ thể thao lớn khắp nước Mỹ. Người tham gia trả giá cho những gói thẻ còn niêm phong. Bài toán kinh tế ở đây là lời nguyền của người thắng (winner's curse): mỗi người ước lượng giá trị một khác, và người lạc quan nhất sẽ thắng — nên nếu không tự điều chỉnh, người thắng thường trả quá đắt.

Điểm làm thí nghiệm này đặc biệt: các gói thẻ được chọn cố tình cho dễ định giá — chỉ gồm thẻ thường của hai bộ năm 1989, không có thẻ hiếm, nên giá trị kỳ vọng tính ra khá đơn giản.

Một tấm thẻ, ba năm, ba mức giá

TS. Backstrom đưa một ví dụ cụ thể về độ biến động. Thẻ tân binh LeBron James 2003 Topps Chrome, được chấm điểm PSA 10:

Mất 90% rồi hồi lại một phần. Theo ông, con đường đó cho thấy đồ sưu tầm biến động mạnh tới đâu — và cũng cho thấy một cú giảm từ đỉnh đầu cơ không có nghĩa thị trường biến mất.

Ông cũng nhắc một bài học lịch sử: thời kỳ "junk wax" cuối những năm 1980 đầu 1990, nhà sản xuất in khối lượng khổng lồ để đáp ứng cầu. Cái tưởng là khan hiếm hoá ra không khan hiếm, cung vượt cầu, giá của nhiều sản phẩm sụp đổ.

Nhưng ông cũng phản bác ý tưởng có một "bong bóng thẻ bài" duy nhất chờ vỡ: một hộp thẻ mới, một thẻ thường sản xuất hàng loạt, một thẻ Mickey Mantle cổ và một thẻ Pokémon hiếm có nền tảng kinh tế rất khác nhau.

Đừng đọc bài này như lời khuyên đầu tư

Cái đáng giữ lại ở đây là phương pháp. Kinh tế học ứng dụng không chỉ là đồ thị cung cầu trên giấy: nó là thiết kế thí nghiệm, thu dữ liệu ngoài đời, và kiểm tra xem con người thật sự quyết định thế nào. Thị trường thẻ bài là một phòng thí nghiệm rẻ, đông người tham gia, và dữ liệu giao dịch công khai.

Xem thêm: danh sách ngành học · nghiên cứu tại Texas State.

Nguồn: Five questions about the trading card frenzy answered by a TXST card economist, news.txst.edu, 30/9/2026 (toàn bộ nội dung chuyên môn, thí nghiệm, số liệu giá thẻ, trích dẫn, ảnh). Bài gốc dài hơn nhiều — năm câu hỏi đầy đủ ở nguồn.